12 May 2022

CRP düzeyi yüksekse ne yapılmalıdır?

CRP Yüksekliği Nedir, Yüksekse Ne Yapılmalıdır?

C-reaktif protein (CRP), karaciğerin enflamasyona yanıt olarak yaptığı bir maddedir. C-reaktif protein testi, bu proteinin kandaki miktarını ölçer. Test, enflamasyona neden olan akut ve kronik (müzmin) durumların teşhis edilmesine yardımcı olabilir.

CRP Yüksekliğine Neden Olan Durumlar

CRP yüksekliğine en sık enfeksiyon hastalıkları neden olur. Bununla birlikte çok sayıda hastalıkta da CRP yükselebilir. Yaygın inanış olarak “CRP yüksekliği kanda enfeksiyon var” olarak adlandırılmaktadır. Bu doğru değildir. CRP spesifik olmayan bir belirteçtir (göstergedir). Kan yayımı yapan enfeksiyonlarda yükselebileceği gibi diğer enfeksiyonlarda ve enfeksiyon dışı nedenlerde de yükselebilir.

Enfeksiyonlar
Periodondit
Tüberküloz
COVID-19
Damar tıkanıklığı
Kalp krizi
Perikardit
Miyokardit
Akciğer embolisi
İnme
Beyin kanaması
Diyabet
Anemi
Hamilelik
Temporal arterit
Polimiyalji romatika
Ailesel Akdeniz Ateşi
Otoimmun hastalıklar
Tiroidit
Romatoid artrit
Sistemik lupus eritematozus
Kawasaki hastalığı
İrritabl bağırsak sendromu (IBS)
Ülseratif kolit
Crohn hastalığı
İshal
Akut pankreatit
Travma
Yanık
Kırıklar
Bel fıtığı
Doku hasarları
Cerrahi girişim sonrası
Kanser
Uyku apnesi
İlaçlar (doğum kontrol hapları)
Obesite
Stres
Sigara kullanımı
Sedanter yaşam tarzı

CRP Düzeyinin Anlamı

3 mg/L – 10 mg/L

Hafifçe yükselir. Genellikle diyabet, hipertansiyon gibi kronik durumlardan veya sigara içimi ve hareketsiz olma gibi yaşam tarzı faktörlerinden kaynaklanır.

10 mg/L – 100 mg/L

Orta derecede yükselir. Genellikle enfeksiyöz veya enfeksiyöz olmayan bir nedenden kaynaklanan daha belirgin enflamasyona bağlıdır.

100 mg/L Üzeri

Ciddi şekilde yükselir. Neredeyse her zaman ciddi bakteriyel enfeksiyon belirtisidir.

CRP Testi Tek Başına Yeterli Midir?

Enfeksiyon ve diğer hastalıkların teşhisinde CRP nonspesifik bir test olduğu için tek başına tanı koydurucu değildir. Fiziksel muayene ile birlikte; kan sayımı, sedimentasyon, prokalstonin düzeyi, karaciğer ve böbrek fonksiyonunu gösteren testler ile CRP yüksekliğine neden olan hastalıklara ait spesifik testler ayırıcı tanıda yol gösteridir. CRP düzeyinin takibi hastalığın gidişatı hakkında da fikir verir.

CRP Nasıl Düşürülür?

CRP (C-reaktif protein) yukarıda sayılan hastalıklar açısından bir belirteçtir. Altta yatan hastalık tedavi edildiğinde CRP değeri de tedaviye yanıt olarak düşer. Doğrudan CRP değerini düşürmeye yönelik bir ilaç tedavisi yoktur.

CRP yüksekliği enfeksiyon ile ilişkili ise antibiyotik tedavisi sonucu CRP düzeyi düşecektir. Enfeksiyon dışı CRP düzeyinin yüksekliği spesifik bir nedene bağlı ise hastalığın tedavisi ile CRP düzeyi düşer.

CRP seviyenizi düşürmek için mutlaka antibiyotik almanıza ihtiyacınız yoktur. Yaşam tarzınızı daha sağlıklı hale getirmek CRP düzeyinin düşmesinde yardımcı olabilir:

Aerobik egzersiz yapmak (koşu, hızlı yürüyüş, bisiklete binme)
Sigarayı bırakmak
Kilo vermek
Kalp-sağlıklı bir diyet

CRP Düşürmeye Yardımcı Beslenme (Anti-Enflamatuar Diyet)

“Kalp dostu diyet” kavramını biraz daha açmak gerekirse; vücuttaki enflamasyonu (yangıyı) azaltmak için beslenme alışkanlıklarında yapılacak spesifik değişiklikler CRP seviyelerinin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

✅ Tüketilmesi Gerekenler

Enflamasyonla savaşan gıdalara ağırlık verin.

Omega-3 Kaynakları: Somon, uskumru, sardalya gibi yağlı balıklar, ceviz ve keten tohumu.
Sağlıklı Yağlar: Özellikle sızma zeytinyağı.
Antioksidanlar: Yaban mersini, çilek, böğürtlen gibi kırmızı meyveler; ıspanak ve lahana gibi koyu yeşil yapraklı sebzeler.
Baharatlar: Doğal iltihap giderici özellikleri bilinen zerdeçal, zencefil ve sarımsak.

❌ Uzak Durulması Gerekenler

CRP’yi yükseltebilecek gıdaları sınırlayın.

İşlenmiş et ürünleri (salam, sosis vb.) ve paketli gıdalar.
Rafine şeker ve beyaz un içeren hamur işleri.
Kızartmalar ve trans yağ içeren besinler.

Vitamin Eksiklikleri ve CRP İlişkisi

Bazı vitamin ve minerallerin eksikliği, vücudun enflamasyona karşı direncini düşürebilir.

D Vitamini: Yapılan birçok çalışma, düşük D vitamini seviyelerinin yüksek CRP ile ilişkili olduğunu göstermektedir.
Magnezyum ve Çinko: Bu minerallerin eksikliği de bağışıklık sistemini etkileyerek enflamasyon belirteçlerini yükseltebilir. Bu nedenle, kronik CRP yüksekliğinde vitamin değerlerinin kontrol edilmesi ve doktor önerisiyle gerekli takviyelerin yapılması faydalı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

CRP Yüksekliği ve Kanser Endişesi

İnternet aramalarında CRP yüksekliğinin kanserle ilişkilendirildiğini görmek hastaları endişeye sürükleyebilir. Evet, bazı kanser türlerinde CRP yükselebilir; ancak CRP yüksekliği tek başına kanser tanısı koydurmaz. CRP yüksekliğinin en yaygın nedeni basit bakteriyel veya viral enfeksiyonlardır. Kanser, CRP yüksekliği nedenleri arasında listenin alt sıralarında yer alır. Bu nedenle panik yapmak yerine, doktorunuzun önerdiği ileri tetkikleri yaptırarak asıl nedeni bulmak en doğru yoldur.

CRP Değeri Ne Kadar Sürede Düşer?

CRP, “yarılanma ömrü” kısa olan bir proteindir (yaklaşık 19 saat). Bu, hastalığın nedeni ortadan kalktığında değerin hızla düşeceği anlamına gelir. Örneğin; bakteriyel bir enfeksiyon nedeniyle antibiyotik tedavisine başlandığında, tedavi etkili oluyorsa 24 ila 48 saat içinde CRP değerinin belirgin şekilde düşmeye başlaması beklenir. Bu özellik, CRP’yi tedavinin işe yarayıp yaramadığını takip etmekte çok değerli bir araç kılar.

Stres CRP’yi yükseltir mi?

Evet, kronik (uzun süreli) stres ve uyku bozuklukları vücutta düşük düzeyli enflamasyona neden olarak CRP’yi hafifçe yükseltebilir.

Gebelerde CRP yüksekliği normal midir?

Gebelik sürecinde, özellikle son aylarda CRP düzeylerinde hafif bir artış görülebilir. Ancak ani ve aşırı yükselmeler enfeksiyon belirtisi olabileceğinden mutlaka doktor kontrolü gerektirir.

CRP yüksekliği halsizlik yapar mı?

CRP tek başına bir belirti vermez. Ancak CRP’yi yükselten altta yatan hastalık (enfeksiyon, romatizma vb.) halsizlik, ateş ve ağrı gibi şikayetlere neden olur.

Sigara ve alkol CRP değerini etkiler mi?

Evet, kesinlikle etkiler. Sigara dumanı akciğerlerde ve damarlarda sürekli bir tahrişe (enflamasyona) neden olduğu için sigara içenlerin CRP değerleri, içmeyenlere göre kronik olarak biraz daha yüksek seyredebilir. Aşırı alkol tüketimi de karaciğeri ve bağışıklık sistemini yorarak CRP seviyelerinde artışa yol açabilir.

CRP yüksekliği bulaşıcı mıdır?

Hayır, CRP’nin kendisi bulaşıcı değildir; bu sadece vücudunuzun verdiği bir tepkidir. Ancak CRP’nin yükselmesine neden olan altta yatan hastalık (örneğin Grip, COVID-19 veya tüberküloz gibi bir enfeksiyon ise) bulaşıcı olabilir.

Herhangi bir belirtim yok ama CRP yüksek çıktı, ne yapmalıyım?

Bazen CRP, belirgin bir şikayet (ateş, ağrı vb.) olmadan da hafif yüksek çıkabilir. Diş eti iltihapları, gizli idrar yolu enfeksiyonları, obezite veya basit bir kas zorlanması bile buna neden olabilir. Doktorunuz genellikle 2-3 hafta sonra testi tekrarlamak isteyebilir. Kalıcı yüksekliklerde ise detaylı araştırma yapılır.