Zona (Herpes Zoster) Nedir? Belirtileri, Bulaşıcılığı ve Aşısı
Herpes Zoster (Zona) Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Korunma Yolları
Gece Yanığı, Suçiçeğinin Yeniden CanlanmasıdırHalk arasında “gece yanığı” olarak bilinen zona; suçiçeği virüsünün yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle oluşan, ağrılı ve döküntülü bir sinir enfeksiyonudur. Erken tanı ile ağrı kontrolü ve iyileşme hızlandırılabilir.
Çevrenizde “zona oldu”, “sırtımda yanıcı bir ağrı başladı, sonra döküntü çıktı” gibi şikayetleri duymuş olabilirsiniz. Herpes zoster (zona), stresli dönemlerde veya bağışıklık sistemi zayıfladığında ortaya çıkan yaygın bir enfeksiyon hastalığıdır. Suçiçeği geçiren herkes bu riski taşır.
Zona Nasıl Bulaşır?
Zona, kişiden kişiye direkt “zona” olarak bulaşmaz. Ancak, döküntü içindeki sıvı ile temas eden ve daha önce suçiçeği geçirmemiş (veya aşılanmamış) bir kişiye virüs bulaşırsa, o kişi suçiçeği olur.
- Temas Yolu: Kabarcık sıvısıyla direkt temas veya sıvının bulaştığı havlu, çarşaf gibi eşyalarla bulaşır.
- Solunum: Öksürük veya hapşırık ile (havadan) bulaşmaz.
- Bulaşıcılık Süresi: Döküntüler kabuk bağladığında (yaklaşık 7-10 gün) bulaşıcılık sona erer.
Tablo: Suçiçeği ve Zona Arasındaki Farklar
| Özellik | Suçiçeği (Varicella) | Zona (Herpes Zoster) |
|---|---|---|
| Neden | Virüsün ilk enfeksiyonu | Virüsün sinirlerde yeniden aktifleşmesi |
| Yaş Grubu | Genellikle çocuklar | Yetişkinler, yaşlılar (50+) ve bağışıklığı zayıf olanlar |
| Döküntü | Vücut genelinde yaygın, kaşıntılı kabarcıklar | Vücudun tek tarafında şerit/bant şeklinde, ağrılı döküntü |
| Belirtiler | Ateş, halsizlik, yoğun kaşıntı | Döküntü öncesi ağrı/yanma, sonrasında döküntü; kalıcı sinir ağrısı riski |
| Bulaşma | Çok bulaşıcıdır (hava/solunum ve temas) | Daha az bulaşıcıdır. Kabarcık sıvısı temasla suçiçeği bulaştırır (zona bulaştırmaz) |
Belirtiler ve Evreler
Döküntüden önce tek taraflı yanma, batma, elektrik çarpması hissi. Bölgesel hassasiyet, hafif ateş ve halsizlik görülebilir.
Kızarıklık zemininde su dolu kabarcıklar (vezikül). Genellikle gövdede bir kuşak (zon) şeklinde tek taraflı ortaya çıkar.
Zona Komplikasyonları
En Yaygın: Postherpetik Nevralji
Zona hastalığının en yaygın komplikasyonudur; döküntüler iyileştikten sonra aylarca, hatta yıllarca süren şiddetli sinir ağrısı yapar.
- Oftalmik zona (göz çevresi): Keratit, üveit, görme kaybı veya optik sinir felci riski taşır.
- Ramsay Hunt sendromu (kulak zona): İşitme kaybı, baş dönmesi, yüz felci.
- Bakteriyel cilt enfeksiyonları, ensefalit, miyelit veya Guillain-Barré sendromu.
- Bağışıklık zayıf kişilerde dissemine (yaygın) enfeksiyon, zatürre veya beyin iltihabı.
Risk Grupları ve Korunma
Herpes zoster en sık 50 yaş üstü bireylerde görülür, çünkü yaşla birlikte hücresel bağışıklık azalır. Kanser tedavisi görenler, kortizon kullananlar ve yoğun stres altındakiler de risk altındadır.
Korunma: En etkili yöntem aşılanmadır. Zona aşısı, hastalığın şiddetini ve sinir ağrısı riskini %90’ın üzerinde azaltır.
Kimler Zona Aşısı Olmalıdır?
Güncel sağlık rehberlerine ve aşılama komitelerine (STIKO vb.) göre, aşağıdaki grupların zona aşısı olması şiddetle önerilmektedir:
- 60 Yaş ve Üzeri Herkes: Bağışıklık sistemi doğal olarak zayıfladığı için standart öneridir.
- 50 Yaş ve Üzeri (Kronik Hastalığı Olanlar): Diyabet, romatoid artrit, KOAH, kronik böbrek yetmezliği gibi altta yatan hastalığı olanlar veya bağışıklık sistemi zayıf olanlar.
- Bağışıklık Sistemi Baskılanmış Kişiler: Kanser tedavisi görenler, HIV pozitif bireyler veya immünsupresif ilaç kullananlar (Hekim danışmanlığı ile).
Doğru Bilinen Yanlışlar
“Zona havadan nefes yoluyla bulaşır.”
DOĞRUSadece kabarcık sıvısına temasla bulaşır ve karşı tarafa zona değil, suçiçeği geçirir.
“Bitkisel yağlar sürersem döküntü geçer.”
DOĞRUYanlış ürünler enfeksiyonu derinleştirir. Hekim önerisi dışına çıkılmamalıdır.
“Antibiyotik kullanmam şart.”
DOĞRUZona virüs kaynaklıdır (VZV). Antibiyotikler virüslere etki etmez, antiviral ilaçlar kullanılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Zona ne kadar sürer?
Döküntüler genellikle 2-4 hafta içinde kabuklanarak iyileşir. Ancak tedaviye geç başlanırsa ağrı süreci uzayabilir.
Zona tekrarlar mı?
Nadir de olsa tekrarlayabilir (%5-10). Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde risk daha yüksektir. Aşı olmak tekrarı önlemeye yardımcı olur.
Zona olan kişi okula veya işe gidebilir mi?
Aktif ve sulu döküntüler bulaşıcıdır. Tüm döküntüler kuruyup kabuk bağlayana kadar okula gidilmemelidir.
Evdekileri nasıl korurum?
Hastanın havlu, çarşaf ve giysilerini ayırın. Döküntülü bölgelerin üzerini kapalı tutun ve sık sık el yıkayın.
Zona Ağrısını Hafife Almayın
İlk 72 saatte başlanan antiviral tedavi, hem döküntülerin daha hızlı iyileşmesini sağlar hem de aylarca sürebilecek sinir ağrılarını önler.
- Erken Tanı ve İlaç Tedavisi
- Ağrı Yönetimi
- Aşı Danışmanlığı
- Komplikasyon Takibi
